انواع استدلال

از ویکی جامع پردیس دانشگاهی دانشگاه قم
پرش به: ناوبری، جستجو
سیستم های خبره
مقاله بعدی:انواع استنتاج
مقاله قبلی:مثلث سه تایی


تعریف: فرآیند کار با دانش ، حقایق و استراتژی‌های حل مساله برای رسیدن به نتیجه را استدلال یا استنتاج می‌گویند.

استدلال استنباطی (Deductive Reasoning)

روش استدلال استباطی ، روشی از کل به جز می‌باشد.

Implication: I will get wet if I am standing in the rain

Axiom: I am standing in the rain

Conclusion: I will get wet

من خیس خواهم شد ، اگر زیر باران بایستم.

من زیر باران ایستاده‌‌ام ، پس خیس خواهم شد.

B IF A ≡ A→B

A

ـــــــــــــــــــــــ

B

در استنتاج استنباطی از Moduse Ponens استفاده می کنیم.

استدلال استقرایی (Inductive Reasoning)

روش استدلال استقرایی ، جز به کل می‌باشد. انسان‌ها استدلال استقرایی را برای رسیدن به نتایج کلی ، با استفاده از مجموعه‌ای محدود از حقایق و با کمک فرآیند تعمیم به کار می‌برند.

Premise: Monkeys in the pittsburgh zoo eat banana

Premise: Monkeys in the cleveland zoo eat banana

Conclusion: In general , all monkeys eat banana

میمون‌ها در باغ‌وحش A موز می‌خورند.

میمون‌ها در باغ‌وحش B موز می‌خورند.

در نتیجه تمام میمون‌ها موز می‌خورند.

در این مثال مشاهده می‌شود که با دیدن نمونه‌هایی محدود ، با استفاده از تعمیم ، این قانون را به کل مجموعه نسبت داده شده است ، ولی این نتیجه‌گیری همیشه درست نیست.

نکته
روش استقرایی برای ایجاد قوانین استفاده می‌شود ، در حالی که روش استنباطی از قوانین برای رسیدن به نتایج ، استفاده می‌کند.


استدلال معکوس یا انتزاعی(Abductive Reasoning)

در استدلال استنباطی ، از علت به معلول می‌رسیم در صورتی که استدلال معکوس ، از معلول به علت می‌رسیم. این استدلال را استنتاج با ظاهر فریبنده یا توجیه کننده (Plausible Inference) می‌نامند.

Implication: Ground is wet if it is raining

Axiom: Ground is wet?

Conclusion: It is raining?

اگر بارات ببارد ، زمین خیس می‌شود.

زمین خیس است.

باران آمده؟

B IF A ≡ A→B

B

ـــــــــــــــــــــــ

A

استدلال قیاسی(Analogical Reasoning)

استدلال قیاسی ، از مقایسه مفهومی با مفهوم دیگر به دست می‌آید.

Tiger Frame:

Specialization of: Animals

Number of legs:4

Eats: meat

Lives: India and Southeast Asia

color: tawny wuth stripes

در این مثال ویژگی‌های ظاهری و بعضی از صفات ببرها آمده است. حال اگر شخصی باشد که تا به حال ببر ندیده باشد ولی شیر دیده باشد برای اینکه به او ببر را بشناساند می‌گوید تفاوت‌ها و شباهت‌های شیرها با ببرها چیست تا شخص با استفاده از تجربیات قبلی یک تصویر ذهنی از ببر تشکیل دهد. در این نوع استدلال افراد یک مدل ذهنی از مفاهیم را از طریق تجربیات پیشین در ذهن خود تشکیل می‌دهد.

استدلال عقل سلیم(Common Sense Reasoning)

این استدلال از منطق خاصی پیروی نمی‌کند. در این روش به گونه‌ای استدلال می‌شود که انتظار می‌رود بهترین استدلال ممکن باشد در صورتی که ممکن است بهترین استدلال نباشد ولی در اکثر موارد درست است.

فرض کنید شما می‌خواهید به مهمانی بروید بدون اینکه میزبان از گل خوشش می‌آید یا نه برای او دسته گلی می‌خرید. شما این نتیجه را به این دلیل گرفته‌اید که تصور می‌کردید اکثر افراد از گل خوششان می‌آید.


نکته
یکی از وجوه تمایز هوش مصنوعی و هوش طبیعی ، عقل سلیم است که مدلسازی آن بسیار دشوار و سخت است. به عبارت دیگر از پیچیدگی زیادی برخوردار است. استدلال عقل سلیم معمولا ترکیبی از چندین استدلال است.


استدلال غیریکنواخت(Non Monotonic Reasoning)

در این استدلال با افزوده شدن حقایق جدید ممکن است حقایق و قواعد قدیم باطل و نادرست شوند. به طور مثال اگر در یک سیستم خبره پزشکی به وجود نوعی بیماری پی ببریم ولی در طول مدتی که بیماری تشخیص داده شود ، ممکن است بیماری از بین رفته باشد و یا بیماری‌های دیگری اضافه شود. به طور مثال اگر بیماری سرماخوردگی دیر تشخیص داده شود به بیماری ذات الریه تبدیل می‌شود. استدلال‌های احتمالی از نوع استدلال‌های غیریکنواخت محسوب می‌شود.

پرسش: استدلال‌های یکنواخت ساده‌ترند یا استدلال‌های غیریکنواخت؟

جواب: استدلال‌های یکنواخت ، به علت اینکه بحث کنترل ناسازگاری در آنها وجود نداشته باشد و در طول زمان طراحی سیستم خبره حقایق و قوانین ، ثابت خواهد بود.


علاوه بر روش‌های استدلال نام برده شده روش‌های استدلال دیگری هم وجود دارد.

استدلال تمثیل (Allegory Reasoning)

عبارتست از استفاده از مشابهت یک معلوم برای کشف مجهول یعنی انسان بر اساس اطلاعات و معلوماتی که نسبت به یک فرد یا مورد یا پدیده دارد مورد یا فرد یا پدیده مشابه را شناسایی و تعریف کند به عبارتی اثبات حکمی کلی در فردی بخاطر وجود آن حکم در فرد مشابه آن .

استدلال اقترانی (Aqtrany Reasoning)

عین نتیجه یا نقیض نتیجه بالفعل در مقدمات آن مذکور نباشد.

استدلال شهودی (Intuitive Reasoning)

استدلال شهودی مبتنی بر درک شهودی است و به نوعی درک بدون استدلال است وبه وسیله حواس پنج گانه انجام می‌شود. و همچنین می توان به سیستمهای استدالل عصبی- فازی جهت رتبه‌بندی مشتریان حقوقی بانک‌ها اشاره کرد که متغیرهای ورودی این مدل نسبت بدهی، نسبت فعالیت و نسبت ارزش ویژه به مجموع دارایی ها و متغیر خروجی آن احتمال نکول مشتری، در نظر گرفته شده است.