انواع داوری

از ویکی جامع پردیس دانشگاهی دانشگاه قم
پرش به: ناوبری، جستجو
داوری تجاری بین المللی
مقاله بعدی:منابع حقوق داوری بین المللی
مقاله قبلی:انگیزه های مراجعه به داوری

داوری از جنبه های مختلف قابل تقسیم بندی است، ما به دو جنبه ی عمده آنها اشاره می کنیم.

1-از جهت تعلق آن به یک کشور یا تعلق به جامعه بین المللی(ملیت داوری).

2-از جهت شکل داوری یعنی از جهت طریق برگزاری آن(اشکال داوری).


الف)ملیت داوری

از این حیث داوری را می توان به سه شکل ملاحظه کرد:

1-داخلی

2-خارجی

3-بین المللی


1-داوری داخلی:

یک داوری طبعا داخلی است وقتی موضوع مورد اختلاف طرفین داوری منحصرا به یک حاکمیت(کشور) مرتبط است. مهم نیست که اجرای رأی داور یا داوران در نهایت به خارج از سرزمین تحت حکومت کشوری کشانده شود. مثلا در یک دعوی ارجاع شده به داوری در فرانسه بر سر خرید کالایی در فرانسه برای استفاده در این کشور، داوری داخلی برای کشور فرانسه است. حتی اگر به سبب وجود اموال بلژیکی در کشور خودش، مدعی فرانسوی ناچار نبود رأی داوری را برای اجرا در دادگاه های بلژیک مطرح کند. در تعیین خصیصه داخلی یک داوری، تابعیت طرفین نقشی ندارد. بنابراین، حتی یک داوری میان یک دولت خارجی و یک تبعه داخلی ممکن است جنبه ی داخلی داشته باشد.


2-داوری خارجی:

هر رأی داوری صادره در یک داوری خارجی ضرورتا برای کشورهای دیگر، یعنی کشورهایی غیر از کشوری که داوری در آن جریان داشته است، خارجی است. این قاعده ای کلی است که در اغلب کشور های دنیا مورد عمل است. معذالک پاره ای قوانین آراء داوری صادر در خارج را نیز داخلی تلقی می کنند. مشروط بر اینکه قانون حاکم بر داوری در آنها قانون این کشورها باشد. نمونه بارز این راه حل را در انگلستان مشاهده می کنیم که مطابق سیستم حقوقی حاکم بر داوری آم آراء صادره در داوری های که قوانین انگلستان حاکم بر آیین داوری انها است. آراء انگلیسی محسوب می شوند.


3-داوری بین المللی:

در کنار داوری داخلی و خارجی داوری بین المللی قرار دارد که ملاک تشخیص آن الزاما این نیست که در خارج از قلمرو یک کشور جریان داشته یا نداشته باشد. در واقع یک رأی داوری بین المللی است حتی اگر در یک کشور خاص صادر شده باشد. قبل از هر چیز باید روشن کنیم که منظور ما از داوری بین المللی داوری موضوع حقوق بین المللی عمومی نیست. این گونه داوری که در رابطه با حاکمیت دولت ها انجام می شود قواعد خاص خود را دنبال می کند. آنچه مورد نظر ما است داوری تجاری بین المللی است که راجع به معاملات بین المللی است اعم از این که میان اشخاص خصوصی باشد یا اشخاص عمومی (دولت ها). اما داوری تجاری چه زمانی بین المللی است؟ در این خصوص ملاک قابل اعتمادی نمی توان ارائه نمود . ممکن است از نظر سیستم قضایی یک کشور، داوری زمانی بین المللی باشد که اختلاف موضوع داوری دارای یک عنصر خارجی باشد. در چنین فرضی اصحاب دعوی، نسبت به کشور محل داوری بیگانه اند(یعنی دارای تابعیت آن کشور نیستند) یا زمانی که داوری به یک سازمان داوری بین المللی( مانند مرکز بین المللی حل و فصل اختلافات ناشی از سرمایه گذاری) واگذار شده یا داوری تابع مقرراتی باشد که جنبه بین المللی دارند.


ملیت داوری
1-داوری داخلی: موضوع مورد اختلاف طرفین داوری منحصر به یک کشور باشد.

2-داوری خارجی:رأی داوری صادره در یک کشور نسبت به کشور دیگر.

3-داوری بین المللی:

الف)موضوع داوری دارای یک عنصر خارجی باشد.

ب)داوری به یک سازمان بین الملی واگذار شده باشد.

ج)داوری تابع مقرراتی باشد که جنبه ی بین المللی دارد.


منهای مورد اخیر که در آن خود اختلاف جنبه بین المللی دارد در سایر موارد یاد شده داوری وقتی می تواند واقعا بین المللی باشد و یا حداقل به معاملات دارای خصیصه بین المللی مربوط باشد که ممکن است جنبه تجاری نداشته باشد. این راه حل را در قانون آیین دادرسی مدنی فرانسه می بینیم که به موجب ماده 1472 آن داوری وقتی بین المللی است که در آن منافع تجارب بین الملل مطرح باشد. چنین داوری اگر در خارج از فرانسه منتهی به رای شده باشد، رای راجع به آن خارجی تلقی نمی شود بلکه بین المللی است و بنابراین مشمول مقررات منعکس در ماده 1473 که شامل آراء داوری خارجی می شود. مقررات ماده اخیر در مورد آرایی نیز اعمال می شود که در خود کشور فرانسه ولی در زمینه تجارت بین المللی صادر شده باشند.


نکته
هرگاه رابطه ای تابع حقوق بین الملل قرارداد شده باشد(مثل موردی که قرارداد بیعی تابع حقوق بین المللی قرار داده می شود) داوری راجع به آن ضرورتا بین المللی است لیکن عکس آن فرض داوری را از حالت بین المللی خارج نمی کند.چه ممکن است یک قرارداد بین المللی تابع حقوق داخلی یک کشور قرار داده شود. با وجود این داوری راجع به آن بین المللی باشد آنچه مهم است این است که موضوع اختلاف به منافع تجارت بین الملل مرتبط شود.



راجع به آن بین المللی باشد آنچه مهم است این است که موضوع اختلاف به منافع تجارت بین الملل مرتبط شود. ملاحظات فوق در همه کشور ها مورد قبول قرار نگرفته است و بسیاری از آنها هنوز میان داوری خارجی و بین المللی تفاوتی قایل نیستند و بر داوری به رغم ما بین المللی همان قواعدی را اعمال می کنند به آراء خارجی یعنی آرائی که در یک کشور خارجی در زمینه اختلافات داخلی صادر شده باشند. قانون داوری تجاری بین المللی ایران مصوب 1376 این تفکیک را پذیرفته لیکن علاوه بر بین المللی بدون رابطه تجاری فیما بین طرفین برای آنکه داوری بین المللی تلقی شود قانون فوق لازم می داند که اختلاف بین یک ایرانی و شخصی باشد که به موجب قوانین ایران در زمان انعقاد قرارداد داوری تابعیت ایران را نداشته باشد(ماده ی یک قانون داوری تجاری بین المللی) که راه حل قابل انتقادی است؛زیرا بین المللی بودن داوری را به تابعیت طرفین منوط کرده است.

ب)اشکال داوری

داوری ممکن است به شکل داوری سازمانی یا شکل داوری اختصاصی (یا موردی یا خاص) انجام شود. داوری سازمانی است وقتی که طرفین داوری در قرارداد داوری، روش رسیدگی و صدور حکم در باب اختلافات خود را تابع مقررات از پیش تدوین شئه یک سازمان داوری بین المللی قرار داده باشند. این چنین است وقتی که طرفین در قرارداد خویش پیش بینی می کنند که در صورت بروز اختلاف راجع به قراردادشان حل و فصل اختلافات مطابق مقررات سازش و داوری اتاق بازرگانی بین المللی انجام شود و همچنین است موردی که در آن طرفین مرکز بین المللی حل و فصل اختلافات ناشی از سرمایه گذاری را انتخاب کرده باشند.داوری موردی زمانی مصداق دارد که طرفین بدون توسل به خدمات و تسهیلات مراکز داوری برای حل و فصل اختلافات خود به یک یا چند داور که خود معین می کنند و طریق رسیدگی توسط آنها را نیز خود معین می کنند متوسل می شوند. مورد اختلافات میان ایران و ایالات متحده از این گونه داوری ها است که ما در جای خود به آن خواهیم پرداخت.