بررسی نظريه شيخ مفيد

از ویکی جامع پردیس دانشگاهی دانشگاه قم
پرش به: ناوبری، جستجو
متون فقه جزایی
مقاله بعدی:قصاص مرد آزاد در برابر قتل مرد آزاد ديگر
مقاله قبلی:اشتراک يک مرد و يک زن، در قتل يک مرد

بررسی نظريه شيخ مفيد

وللمفيد قول بأن المردود علی تقدير قتلهما يقسم بينهما اثلاثا للمرأة ثلثه بناء علی أن جناية الرجل ضعف جناية المرأة لأن الجانی نفس و نصف نفس جنت علی نفس فتكون الجناية بينهما اثلاثا بحسب ذلك؛ شيخ مفيد معتقد است كه اگر بخواهند هر دو را بكشند، در اين صورت ديه بايد به سه قسمت تقسيم شود؛ برای اينكه زن به اندازه ثلث مسئوليت دارد. اما مرد به اندازه دو ثلث مسئوليت دارد؛ چون مجموع جنايت كنندگان، يک نفس كامل (مرد) و يک نصف نفس كامل (زن) است كه بر نفس كاملی جنايت كرده اند. بنابراين، جنايت بين آن ها به سه قسمت تقسيم می شود؛ يعنی، زن مسئوليتش به اندازه ثلث جنايت است نه به اندازه نصف ديه. مرد هم به اندازه دو سوم مسئوليت دارد. پس جنايت بايد بين آن ها به سه قسمت تقسيم شود. شارح می فرمايد كه اين حرف نادرستی است.

وضعفه ظاهر، و إنما هما نفسان جنتا علی نفس فكان علی كل واحدة نصف ومع قتلهما فالفاضل للرجل خاصة؛ چون زن و مرد دو جان دارند و هر كدام بايد نصف ديه مرد را كه كشته شده است، پرداخت كنند. حال اگر ولی دم بخواهد هر دو را قصاص كند، اضافه برای مرد است؛ يعنی، بايد نصف ديه را به مرد بدهند تا او را قصاص كنند.

لأن القدر المستوفی منه أكثر قيمة من جنايته؛ چون مرد نصف جنايت را مرتكب شده است، ولی اكنون به جای يک جان او را می كشند. بنابراين، بايد نصف ديگر را جبران كنند؛ چون مكافاتی كه پس می دهد، بيش از مقدار جنايتی است كه انجام داده است.

والمستوفی من المرأة بقدر جنايتها كما مر؛ زن هم به اندازه جانش جنايت كرده است؛ چون اصل جانش، نصف ديه است. پس او را می كشند و چيزی هم به او نمی دهند.

وكذا علی تقدير قتله خاصة؛ اين در صورتی است كه بخواهند هر دو را بكشند، اما اگر تنها مرد را بخواهند بكشند، در اين صورت نصف ديه را از زن می گيرند و به ورثه مرد می دهند.