تحقق اكراه در غيرقتل

از ویکی جامع پردیس دانشگاهی دانشگاه قم
پرش به: ناوبری، جستجو
متون فقه جزایی
مقاله بعدی:اشتراک دو زن در قتل يک مرد
مقاله قبلی:تحقق نيافتن اكراه در قتل

تحقق اكراه در غير قتل

ويمكن الإكراه فيما دون النفس عملاً بالأصل في غير موضع النص كالجرح وقطع اليد؛ اكراه مي تواند در مادون نفس تحقق پيدا كند؛ زيرا اصل بر اين است كه فرد مكرَه، مسئول نيست. اگر اكراه در مواردی غير از قتل باشد، چون تنها به اكراه در قتل اختصاص يافته است، بنايراين به اصل عمل می شود؛ برای نمونه، ممكن است شخصی را به جراحت رساندن يا بريدن اعضای شخص ديگر، مجبور كنند.

فيسقط القصاص عن المباشر و يكون القصاص علي المكرِه بالكسر علي الأقوي؛ در اين صورت قاتل را قصاص نمی كنند و اين اكراه، مسئوليت را سلب می كند. از اين رو شخصی كه ديگری را به زخمی كردن بدن فردی ديگر يا قطع عضوی از اعضای بدنش تهديد كرده است را می توان قصاص كرد.

لقوة السبب بضعف المباشر بالإكراه خصوصاً لو بلغَ الإكراه حد الإلجاء؛ زيرا در اينجا سبب كه دستوردهنده باشد نسبت به مباشر قوی تر است و عمل قاتل به سبب اكراهی بودن، ضعيف است. مخصوصاً اگر اكراه به حد الجاء برسد يعنی او را به مرگ تهديد كند و به او بگويد دست فردی را ببر يا بدن او را مجروح كن وگرنه تو را می كشم.

ويحتمل عدم الاقتصاص منه لعدم المباشره فتجب الدية؛ احتمال دارد كه شخص دستوردهنده قصاص نشود، زيرا هنگامی كسی را قصاص عضو می كنند كه مباشر جنايت باشد و در اينجا او مباشر جنايت نيست بلكه به ديگری دستور داده يا او را تهديد كرده است كه چنين جنايتی را انجام بدهد؛ در اين صورت از او ديه می گيرند.

ويضعف بأنّ المباشره أخص من سببية القصاص فعدمها أعم من عدمه؛ درست است كه مباشر نبوده است چون تنها مباشرت موجب قصاص نمی شود، همين دستوری كه داده است می تواند به تنهايی موجب قصاص شود. يعنی مباشرت يكی از مواردی است كه موجب قصاص می شود ولی سببيت به تنهايی موجب قصاص است. فعدمها يعني « عدم المباشره » اعم من عدمه يعنی « من عدم قصاص »، يعنی سببيت اعم از مباشرت است.