تعریف تعهد و تبدیل تعهد

از ویکی جامع پردیس دانشگاهی دانشگاه قم
پرش به: ناوبری، جستجو

تعهد

تعهد (به انگلیسی: obligation) رابطه ی حقوقی یا اعتباری بین دو شخص است که بر مبنای آن یک طرف رابطه به عنوان متعهد باید مالی را بدهد یا کاری را انجام دهد یا انجام ندهد. به تعبیر دیگر رابطه‌ای حقوقی است که بر مبنای آن یک طرف به عنوان متعهدٌ له می‌تواند از طرف دیگر (متعهد) مالی را بخواهد یا اینکه از او بخواهد کاری را انجام دهد یا انجام ندهد.

تعهد به اعتبار متعهد یک تکلیف و یک دین است و به اعتبار متعهدٌ له یک حق و یک طلب است که از آن به حق دینی تعبیر می‌شود. از این رو بعضی منابع حقوقی تعهد را به تکلیف قانونی یک شخص به دادن مال یا انجام یا خود‌داری از انجام کاری تعریف نموده‌اند.

به هر حال هر تعهدی چهار رکن دارد: متعهد، متعهدٌ له، موضوعِ تعهد و سبب تعهد. موضوع تعهد ممکن است دادن مال ـ اعم از تسلیم مال و انتقال حقوقی ـ یا انجام کار یا خودداری از انجام کار یا فعلی باشد. فعل موضوع تعهد ممکن است عمل حقوقی یا مادی باشد.

تبدیل تعهد

تبدیل تعهد یک عمل حقوقی و یک عقد است که به موجب آن طرفین (متعهد و متعهدٌ له) با هم توافق می‌کنند تعهدی را ساقط و تعهد دیگری را جایگزین آن کنند. تبدیل تعهدْ زمانی محقق می‌شود که یکی از ارکان تعهد تغییر کند. در ماده ی 292 قانون مدنی ایران آمده است: تبدیل تعهد در موارد ذیل حاصل می‌شود:

1ـ وقتی که متعهد و متعهدٌ له به تبدیل تعهد اصلی به تعهد جدیدی که قائم مقام آن می‌شود به سببی از اسباب تراضی نمایند. در این صورت، متعهد نسبت به تعهد اصلی بریء می‌شود.

2ـ وقتی که شخص ثالثی با رضایت متعهدٌ له قبول کند که دین متعهد را ادا نماید.

3ـ وقتی که متعهدٌ له مافی الذمه متعهد را به کسی دیگر منتقل نماید.

قانون‌گذار ایران در این ماده تأسیس تبدیل تعهد را با تأسیس انتقال طلب خلط کرده است. تبدیل تعهد یک تأسیس حقوقی در نظام روسی ژرمنی است و هدف قانون‌گذار در ماده ی 292 ق.م بومی کردن آن با استفاده از تأسیس انتقال طلب بوده است. تفاوت عمده ی تبدیل تعهد و انتقال طلب این است که در تبدیل تعهد اصولاً این متعهد و متعهدٌ له هستند که باید با هم توافق کنند، اما در انتقال طلب باید متعهدٌ له و ثالث (گیرنده ی طلب) با هم توافق کنند. به عبارت دیگر در تبدیل تعهّد، قصد و رضای متعهد ضرورت دارد، در حالی که در انتقال طلب رضایت متعهد و مدیون شرط نیست.