تعریف گفتار اول

از ویکی جامع پردیس دانشگاهی دانشگاه قم
پرش به: ناوبری، جستجو

ﻗﺎﻧﻮﻧﮕﺬار در ﺳﻪ ﺑﻨﺪ ﻣﺎدة 602 ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ: " ﻗﺎﺗﻞ ﻛﺎري اﻧﺠﺎم دﻫﺪ ﻛﻪ ..." از ﻇﺎﻫﺮ ﻛﻼم اﺳﺘﻨﺒﺎط ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ ﺗﺮك ﻓﻌﻞ، ﻣﺼﺪاق(ﻛﺎر)ﻧﺒﻮده و ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﺪ ﻋﻨﺼﺮ ﻣﺎدي ﻗﺘﻞ ﻋﻤﺪ ﺑﺎﺷﺪ. ﺑﺮﺧﻲ ﺣﻘﻮقداﻧﺎن ﻋﻠﻲرﻏﻢ ﺻﺮاﺣﺖ ﻣﺎدة 602 ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﻛﻪ ﺗﺮك ﻓﻌﻞ ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﻋﻨﺼﺮ ﻣﺎدي ﻗﺘﻞ ﻋﻤﺪ ﺑﺎﺷﺪ و ﺣﺘﻲ ﺑﻪ اﺟﻤـﺎع ﻓﻘﻬـﺎ در اﻳـﻦ ﻣـﻮرد اﺷـﺎره ﻛﺮده اﻧﺪ. آﻧﭽﻪ ﺳﺒﺐ ﺷﺪه ﺗﺎ آﻧﺎن ﭼﻨﻴﻦ ﺑﺮداﺷﺘﻲ از ﻛﻼم ﻓﻘﻬﺎ اراﺋﻪ دﻫﻨﺪ، ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻏﻠﻂ ﻣﺜﺎﻟﻬﺎي آﻧﺎن اﺳﺖ. اﻳﻦ ﮔﺮوه رﻫﺎ ﻛﺮدن ﻛﻮدك ﻳﺎ دﻳﻮاﻧﻪ در ﺑﻴﺎﺑـﺎن ﻳـﺎ ﻣﻨﻊ از ﻏﺬا دادن ﺑﻪ ﺷﺨﺺ ﻣﺤﺒﻮس را ﺗﺮك ﻓﻌﻞ ﺗﻠﻘﻲ ﻛﺮده اﻧﺪ، ﺣﺎل آﻧﻜﻪ اﻋﻤﺎل ﻣﺬﻛﻮر ﻫﻤﮕﻲ از ﻧﻮع ﻓﻌﻞ ﻫﺴﺘﻨﺪ و اﮔﺮ ﻓﻘﻬﺎ اﻳـﻦ اﻋﻤـﺎل را ﻣﺤﻘـﻖ ﻗﺘـﻞ ﻋﻤﺪي ﻣﻲداﻧﻨﺪ ﺑﻪ اﻋﺘﺒﺎر آن اﺳﺖ ﻛﻪ ﻓﻌﻞاﻧﺪ و ﺧﻮد ﻓﻘﻬﺎ در ﻣﻮارد ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﺼﺮﻳﺢ ﻛﺮدهاﻧﺪ ﻛﻪ ﺗﺮك ﻓﻌﻞ ﻣﻮﺟﺐ ﺿﻤﺎن ﻧﻤﻲﺷﻮد. ﺑﺮاي ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﺟﻮاﻫﺮ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ: اﮔﺮ در ﻛﺸﺘﻲ در ﺣﺎل ﻏﺮﻗﻲ، ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﻻزم اﺳﺖ ﻣﺎل ﺧﻮد ﻳﺎ دﻳﮕﺮي را ﺑﻪ درﻳﺎ ﺑﻴﻨﺪازد ﺗﺎ ﻣﺴﺎﻓﺮان ﻧﺠﺎت ﭘﻴﺪا ﻛﻨﻨﺪ در اﻳﻦ ﻛﺎر ﻛﻮﺗﺎﻫﻲ ﻛﻨﺪ ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﻛـﻪ ﻛﺸﺘﻲ ﻏﺮق ﺷﻮد ﻓﻘﻂ ﮔﻨﺎه ﻛﺮده وﻟﻲ ﺿﻤﺎﻧﻲ (ﻗﺼﺎص ﻳﺎ دﻳﻪ) ﻧﺪارد. ﻫﻤﭽﻨﺎﻧﻜﻪ اﮔﺮ ﺻﺎﺣﺐ ﻏﺬا ﺑﻪ ﺷﺨﺼﻲ ﻛﻪ ﮔﺮﺳﻨﻪ ﺑﻮده و ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺧﻮردن ﻏﺬا اﺿـﻄﺮار ﭘﻴﺪا ﻛﺮده ﻏﺬا ﻧﺪﻫﺪ ﺗﺎ وي ﺑﻤﻴﺮد ﺿﺎﻣﻦ ﻧﻴﺴﺖ ﺣﺘﻲ اﮔﺮ از وي درﺧﻮاﺳﺖ ﻏﺬا ﻛﺮده ﺑﺎﺷﺪ. وي در ﻣﻮرد دﻳﮕﺮ ﺗﺼﺮﻳﺢ ﻣﻲﻛﻨﺪ: ﻧﺠﺎت ﻧﺪادن ﻏﺮﻳﻖ و ﺧﺎﻣﻮش ﻧﻜﺮدن آﺗﺶ وﻟﻮ در ﺗﻮان ﺷﺨﺺ ﺑﺎﺷﺪ ﻣﻮﺟﺐ ﺿﻤﺎن ﻧﻴﺴﺖ ﺑﻠﻜﻪ وﻗﺘﻲ ﻋﻠﺖ ﺗﻠﻒ ﭼﻴﺰ دﻳﮕﺮي ﺑﻮده و ﺗـﺮك ﻓﻌـﻞ، ﺷـﺮط ﺣﺎدﺛﻪ اﺳﺖ ﺑﺮ ﻫﻴﭻ ﺗﺮك ﻓﻌﻠﻲ ﺿﻤﺎن ﻣﺘﺮﺗﺐ ﻧﻤﻲﺷﻮد ﺑﺮﺧﻼف ﻓﻌﻞ ﻣﺜﺒﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﻨﻊ دﻳﮕﺮي از ﻏﺬا ﻛﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﻣﺮگ ﺷﻮد.

(پاورقی: ﻓﻘﻬﺎ در ﻣﻮرد ﭼﻴﺰي ﻛﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﻗﺼﺎص ﻣﻲﺷﻮد ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ: " ازﻫﺎق اﻟﻨﻔﺲ اﻟﻤﻌﺼﻮﻣﺔ اﻟﻤﻜﺎﻓﺌﺔ ﻋﻤﺪاً و ﻋﺪواﻧﺎً" ﻳﻌﻨﻲ ﻛﺸﺘﻦ ﻓﺮدي ﻛﻪ ﺧﻮن او ﻣﺤﺘﺮم اﺳﺖ ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﻋﻤﺪي و ﻋﺪواﻧﻲ و ﺑﻪ ﺷﺮط ﺑﺮاﺑﺮي ( در دﻳﻦ و ﻋﻘﻞ))