درس:متون فقه جزایی/فصل دهم/بخش دوم

از ویکی جامع پردیس دانشگاهی دانشگاه قم
پرش به: ناوبری، جستجو

تعدد مقذوف

(ولو تعدد المقذوف تعدد الحد سواء اتّحد القاذف أو تعدد )، لأن كل واحد سبب تام في وجوب الحد فيتعدد المصنّف ؛ اگر مقذوف متعدد باشد ؛ يعنی كسی چند نفر را قذف كند يا چند نفر ، چند نفر ديگر را قذف كنند، در اين صورت حد متعدد می شود؛ دليل اين حكم نيز آن است كه هر كدام از قذفهايی كه در خارج ، نسبت به افراد تحقق پيدا می كند، سبب جداگانه و علتی تام برای وجوب حد است و وقتی سبب متعدد باشد، مسبب نيز بايد متعدد شود.

(نعم لو قذف ) الواحد (جماعة بلفظ واحد ) بأن قال : أنتم زناة ونحوه (واجتمعوا في المطالبة ) له بالحد (فحد واحد ، وإن افترقوا) في المطالبة (فلكل واحد حد )، لصحيحة جميل عن أبي عبدالله (عليه السلام) في رجلٍ افتري علي قومٍ جماعةً قال : « إن أتوا به مجتمعين ضرب حداً واحداً و إن أتوا به متفرقين ضرب لكل واحد منهم حدا »؛ مسئله ديگری كه در اينجا مطرح است، اين است كه اگر فردی، جماعتی را با لفظی واحد قذف كند؛ برای مثال خطاب به سه نفر بگويد كه شما زناكار هستيد و مانند آن، در اين صورت حكم چيست؟ پاسخ اين است كه در اين صورت مسئله دو حالت پيدا می كند: نخستين حالت اين است كه اين سه نفر، با هم حد را مطالبه كنند، كه در اين صورت ، تنها يک حد به او می زنند؛ چون تنها يک دادخواست داده شده است. پس قاضی يک بار قاذف را به حد محكوم می كند. اما اگر هر كدام از سه نفر به طور جداگانه دادخواست بدهند، در اين صورت سه حد بر او جاری می شود؛ دليل آن نيز روايتی از امام صادق (عليه السلام ) است كه در مورد مردی كه قومی را قذف كرد ؛ يعنی به آنها گفت: « همه زناكاريد »، حضرت فرمود: « اگر آنها همه با هم پيش حاكم بيايند، قاذف يک مرتبه حد می خورد، اما اگر هر كدام به طور جداگانه پيش حاكم بيايند، قذف كننده، به سبب شكايت برای هر كدام از آنها يک حد می خورد؛ يعنی اگر سه نفر باشند، سه حد بر او جاری می شود.

وإنما حملناه علي ما لو كان القذف بلفظ واحد ، مع أنَّه أعم، جمعاً بينه وبين صحيحة الحسن العطار عنه (عليه السلام) في رجلٍ قذف قوما جميعا ، قال (عليه السلام ): «بكلمةٍ واحدة ؟ قلت: نعم، قال: يضرب حداً واحداً، فإن فرّق بينهم في القذف ضرب لكل واحد منهم حداً »؛ دقت شود كه مصنف اين روايت جميل را بر جايی حمل كرده است كه قاذف يک لفظ گفته باشد ؛ يعنی فقط بگويد: « أنتم زناة ». هرچند اين روايت اعم از اين است كه با يک لفظ يا با الفاظ متعدد گفته باشد؛ برای مثال به تک تک افراد بگويد: « أنت زان »، « أنت زان »، « أنت زان » و ...؛ بنابراين، مصنف می فرمايد كه اين حمل به خاطر اين است كه در روايتی صحيح از حسن عطار چنين آمده است كه وی از امام درباره مردی كه قومی را با هم قذف كرده بود، سؤال كرد . امام فرمود: « آيا به يک كلمه است؟ » گفت: بله ، امام (عليه السلام ) فرمود: « در اينجا يک حد به او می زنند چون قذف او تنها به يک لفظ بوده است، اما اگر به چند لفظ باشد؛ مثلاً به زيد بگويد « أنت زان » به عمرو نيز بگويد « أنت زانٍ »، به بكر هم بگويد: « أنت زانٍ »، در اين صورت برای هر كدام يک حد می خورد ».

بحمل الأولي علي ما لو كان القذف بلفظ واحد ، و الثانية علي ما لو جائوا به مجتمعين ؛ طريقه جمع ، اين گونه است كه روايت جميل به موردی حمل می شود كه لفظ قذف واحد باشد، ولی روايت حسن عطار به موردی حمل می شود كه آن قوم همه با هم او را پيش قاضی برده باشند. زيرا در اين روايت اگر در قذف چند نفر، الفاظ متعدد به كار برده باشد هرچند همه با هم شكايت كرده باشند باز چند حد بر او مقرر می شود، بر خلاف حالتی كه به يک لفظ گفته باشد و علت پرسش حضرت از تعدد الفاظ نيز، همين مسئله است. اما اگر افرادی كه قذف شده اند، به طور جداگانه نزد قاضی آمده باشند، حد قاذف متعدد است، چه يک لفظ گفته باشد چه چند لفظ.

مطالبی که در این بخش خواهیم داشت:

فتوای ابن جنيد
بررسی مسئله در باب تعزير