درس:متون فقه جزایی/فصل دوازدهم/بخش پنجم

از ویکی جامع پردیس دانشگاهی دانشگاه قم
پرش به: ناوبری، جستجو

مقايسه حد شرب خمر ميان حر و عبد

ولا فرق في وجوب الثّمانين بين الحر والعبد علي الأشهر لرواية أبي بصير ، وبريد بن معاوية، وزرارة عن الصادق (عليه السلام)؛ هركه شراب بخورد ، خواه حر باشد خواه عبد، هشتاد تازيانه بر او می زنند. زيرا در روايت ، ميان حر و عبد تفاوتی نيست ؛ يعنی مجازات عبد نصف نمی شود. همان گونه كه می دانيم مجازات عبد زناكار بر اساس دستور قرآن كريم ﴿فنصف ما علي المحصنين من العذاب﴾ نصف می شود يعنی به عبد زناكار، پنجاه تازيانه می زنند، ولی در شرب خمر نصف نمی شود.

(و في العبد قول ) للصدوق (بأربعين) جلدةً نصف الحرّ، ونفي عنه في المختلف البأس . وقواه المصنف في بعض تحقيقاته ، لرواية أبي بكرٍ الحضرمي عن أبي عبد الله (عليه السلام) في عبد مملوك قذف حرّاً. قال: « يحد ثمانين. هذا من حقوق المسلمين، فأما ما كان من حقوق الله عز وجلّ فإنّه يضرب فيها نصف الحد. قلت: الذي من حقوق الله ما هو؟ قال: إذا زني، أو شرب الخمر فهذا من الحقوق التي يضرب فيها نصف الحد ». وحمله الشيخ علي التقية؛ نظر ما بر اين است كه در اين مسئله ميان حر و عبد تفاوتی نيست اما صدوق (رحمة الله عليه ) فرموده است كه تفاوت دارند و نصف حد حر بر او جاری می شود. علامه نيز در مختلف فرموده است كه در كلام صدوق اشكالی نيست ، يعنی حرف بدی نيست . مصنف در كتاب ديگرش حرف صدوق را كه به چهل تازيانه می شود اكتفا كرد ، تأييد كرده است . به علت روايت خضرمی كه مملوكی حری را قذف كرد و به او گفت يا زانی يا لائط ؛ امام صادق (عليه السلام ) فرمود: هشتاد تازيانه می خورد زيرا اين از حقوق مسلمانان است . يعنی حق الناس است و اگر كسی فردی ديگر را قذف كند، هشتاد تازيانه می خورد و از آن كم هم نمی شود؛ اما اگر از حقوق الله باشد مانند شرب خمر ، برای عبد نصف می شود. خضرمی می پرسد حقوق الله چيست؟ حضرت (عليه السلام ) فرمود: « در صورتی كه زنا يا شرب خمر كند حقوق الله را زير پا گذاشته است. »

كسی كه زنا يا شرب خمر كرد، مجازاتش از حقوق الله است و در اين صورت، نصف حد بر او جاری می كنند. بنابراين اگر عبدی زنا كند پنجاه تازيانه و اگر شرب خمر كند چهل تازيانه به او می زنند. شيخ طوسی اساس اين روايت را بر تقيه گذاشته يعنی اصل بر اين است كه هشتاد تازيانه به او می زنند.

وروي يحيي بن أبي العلا عنه (عليه السلام ): « حد المملوك نصف حد الحرّ » من غير تفصيل. وخصه بحد الزّني ؛ در روايت يحيی بن أبی العلاء نقل شده است كه نصف حد حر را به عبد می زنند و ميان حق الله و حق الناس نيز تفاوتی نيست . اما خود شيخ اين روايت را مربوط به حد زنا می داند.

والتّحقيق أن الأحاديث من الطرفين غير نقية الأسناد، وأنّ خبر التنصيف أوضح، وأخبار المساواة أشهر؛ اما سخن محققانه اين است كه احاديث مطرح شده از نظر سن دخيلی مناسب نيستند و اشكال دارند ولی روايتی كه می گويد حد عبد نصف می شود، بهتر است. اما همان گونه كه بيان شد، اخبار مساوات مشهورترند.