درس:متون فقه جزایی/فصل هفدهم/بخش یازدهم

از ویکی جامع پردیس دانشگاهی دانشگاه قم
پرش به: ناوبری، جستجو

حكم مختلس، مستلب و محتال

(ولا يقطع المختلس) وهو الذي يأخذ المال خفية من غير الحرز (ولا المستلب) وهو الذي يأخذه جهرا ويهرب مع كونه غير محارب (ولا المحتال علي) أخذ (الأموال بالرسائل الكاذبة) ونحوها. (بل يعزر) كل واحد منهم بما يراه الحاكم لأنه فعل محرم لم ينص الشارع علي حده؛ اگر كسی اختلاس كند، اين اختلاس موجب قطع يد نمی شود. مختلس كسی است كه مالی را كه در حرز نيست، بدزدد. مستلب هم دستش قطع نمی شود. مستلب كسي است كه آشكارا مال كسی را می ربايد و فرار می كند، چنين كسی قطع يد نمی شود، به شرطی كه محارب نباشد. گاهی از اوقات كسی كه دزدی می كند به طور ظاهر، محارب هم هست. اگر محارب شد، حكم محارب را پيدا می كند. كسی كه با حيله، يا نامه های دروغ و مانند آن بخواهد اموال مردم را تصاحب كند، چنين فردی محتال ناميده می شود و دستش بريده نمی شود. هر يک از آنها، يعنی « مختلس، مستلب و محتال » به مقداری كه حاكم تشخيص دهد، تعزير می شوند. چون عمل آنها عمل حرامی است، كه شارع مقدار حد آن را تعيين نكرده است.

وقد روي أبوبصير عن أحدهما (عليهما السلام)، قال: قالَ أميرالمؤمنين (عليه السلام) لا أقطع في الدغارة المعلنة وهي الخلسة و لكن أعزره وفي حسنة الحلبي عن أبي عبدالله (عليه السلام): قطع من أخذ المال بالرسائل الكاذبة وإن حملته عليه الحاجة وحمله الشيخ علي قطعه حداً لإفساده لا لأنه سارقٌ مع أن الرواية صريحة في قطعه للسرقة؛ ابوبصير از امام صادق يا امام باقر روايت می كند كه فرموده اند: « اميرالمؤمنين فرموده است: "اگر كسی مرتكب دغاره آشكار شود؛ يعنی آشكارا مال مردم را ببرد، كه اين را « خلسه » یا « اختلاس » می نامند، من دستش را قطع نمی كنم، بلكه او را تعزير می كنم. »

در حسنه حلبی از امام صادق (عليه السلام) نقل شده است كه اگر كسی بخواهد از راه حيله گری و با نامه نويسی های دروغ اموال مردم را به چنگ آورد، دستش قطع می شود، هرچند از روی احتياج اين كار را كرده باشد.

شيخ طوسی گفته است كه اين كه دستش را می برند به خاطر اين است كه مفسد فی الأرض است، نه به خاطر آنكه دزد است. چون دزدی نكرده و از راه رسائل كاذبه مال مردم را به چنگ آورده است. اما از روايت فهميده می شود كه كسی را كه از راه نامه های دروغين مال مردم را می برد، اگر دستش را می برند نه به خاطر افساد، بلكه به خاطر سرقت است.