درس:متون فقه جزایی/فصل چهاردهم/بخش اول

از ویکی جامع پردیس دانشگاهی دانشگاه قم
پرش به: ناوبری، جستجو

تعریف سرقت مستوجب حد

(ویتعلّق الحکم) وهو هنا القطع (بسرقة البالغ العاقل) المختار (من الحرز بعد هتکه) وازالته (بلا شبهةٍ) موهمةٍ للملک (بلا شبهةٍ) عارضةٍ للسّارق، أو للحاکم، کما لو ادّعی السّارق ملکهُ معَ علمه باطناً بأنّه لیسَ ملکه (ربع دینار) ذهبٍ خالصٍ مضروبٍ بسکّةِ المعاملة (أو) مقدارَ (قیمته) کذلک؛ حکم سرقت به جایی تعلق دارد که شخص بالغ، عاقل و مختاری، مالی را که در حرز است، یعنی در جایی است که معمولاً حفظ می‌شود، بعد از هتک و ازاله ی حرز بدزدد، به شرطی که دزدی از روی شبهه نباشد؛ برای مثال اگر شخصی به خیال اینکه مالی که از آنجا برمی‌دارد متعلق به خود او است، وارد حرز شود، در این صورت دست او را قطع نمی‌کنند. یا اگر سارق ادعا کند که مال متعلق به خود او است و حاکم احتمال دهد که او راست می‌گوید، هر چند در واقع امر آن مال متعلق به او نباشد، ولی چون برای حاکم شبهه ایجاد می‌شود، بنابراین، نمی‌تواند دست سارق را قطع کند. علاوه بر این، مالی که سارق دزدیده است، باید حداقل ربع دینار طلای خالص مسکوک باشد که مردم با آن معامله می‌کنند یا ارزش مال به اندازه ی ربع دینار باشد.

(سراً) من غیر شعور المالک به مع کون المال المسروق (من غیر مال ولده) أی: ولد السّارق (ولا) مال (سیّدة)، وکونه (غیر مأکولٍٍ فی عامٍ سنتٍ) بالتّاء الممدودة وهو الجدب والمجاعة، یقال: أسنت القوم إذا أجدبوا. فهذه عشرة قیودٍ. قد أشار إلی تفصیلها بقوله؛ شرط دیگر برای تحقق سرقت و قطع دست، آن است که مال را پنهانی و بدون اطلاع مالک بدزدد. بنابراین، اگر مال را در حضور مالک برباید، دستش قطع نمی‌شود. شرط دیگر آن است که سارق، مال پسر خود را ندزدیده باشد؛ به دیگر سخن اگر کسی مال فرزند خود را بدزدد، دستش قطع نمی‌شود. شرط دیگر این است که سارق، بنده ی مالک نباشد؛ یعنی، اگر بنده‌ای مال مولای خود را بدزدد، دست او قطع نمی‌شود. شرط آخر این است که دزدی در زمان خشک‌سالی و قحطی اتفاق نیفتاده باشد، اگر کسی در زمانی که خشک‌سالی است و مردم گرسنه‌اند دزدی کند، دست او قطع نمی‌شود.

بنابراین برای تحقق سرقت و قطع دست ده شرط وجود دارد: 1ـ مال دزدیده شده ربع دینار یا به ارزش ربع دینار باشد؛ 2ـ دزدی به صورت پنهانی انجام شود؛ 3ـ سارق، پدرِ صاحب مال نباشد؛ 4ـ سارق بنده ی صاحب مال نباشد؛ 5ـ زمان سرقت خشک‌سالی و قحطی نباشد؛ 6ـ شبهه‌ای وجود نداشته باشد؛ 7ـ سارق عاقل باشد؛ 8ـ سارق بالغ باشد؛ 9ـ سارق هتک حرز کرده باشد؛ 10ـ سارق مختار باشد.

در ادامه به شرح و توضیح هر یک از این شروط می‌پردازیم.