دلایل شیخ در رد نظر صاحب قاموس

از ویکی جامع پردیس دانشگاهی دانشگاه قم
پرش به: ناوبری، جستجو
متون فقه
مقاله بعدی:درس:متون فقه
مقاله قبلی:بررسی صحت یا عدم صحت ایراد شیخ به صاحب قاموس


و أمّا دعوی کونه مجازاً، فیدفعها‌ـ مضافاً إلی أولویّة الإشتراک المعنوي، و إلی أنّ المتبادر من قوله: «شرط علی نفسه کذا» لیس إلّا مجرّد الإلزام ـ استدلالُ الإمام (علیه السلام) بالنبويّ: «المؤمنون عند شروطهم» فیما تقدّم من الخبر الذي اُطلق فیه الشرطُ علی النذر أو العهد. و مع ذلک فلا حجّة فیما في القاموس مع تفرّده به، و لعلّه لم یلتفت إلی الاستعمالات التي ذکرناها، و إلّا لذکرها و لو بعنوانٍ یشعر بمجازیّتها. امّا ادعای صاحب قاموس مبنی بر احتمال مجاز بودن استعمال کلمۀ شرط در شروط ابتدایی، به ادلۀ زیر مردود است: الف)اشتراک معنوی بر استعمال مجازی اولویّت دارد. ب) متبادر از عبارت «شَرَطَ علی نفسه کذا» (فلان مطلب را بر خود شرط کرد.) چیزی جز صِرف الزام نیست. ج) استدلال امام (علیه السلام) بر لزوم رعایت شرط به روایتِ نبوی «المؤمنون عند شروطهم» (مؤمنان به شروط خود پای‌بند هستند.) در جایی که شرط بر نذر یا عهد (که الزام ابتدایی هستند.) در روایتی که گذشت، اطلاق شده است. با توجه به آنچه گذشت، مشخص می‌شود سخن صاحب قاموس بی‌دلیل است؛ افزون بر آن‌ وی در این نظریه همراه ندارد. چه بسا سخن وی ناشی از توجه نکردن به استعمالاتی باشد که ذکر کردیم، و اگر به این موارد توجه می‌نمود، دست کم استعمال مجازی شرط در الزامات ابتدایی را نقل می‌کرد.

خلاصۀ سخن شیخ چنین است:

1ـ هرگاه‌ دو احتمال‌ «اشتراک‌ معنوی‌» و «استعمال‌ مجازی‌» مطرح‌ باشد، احتمال‌ اوّل‌ ترجیح‌ دارد، زیرا در مشترک معنوی‌، استعمال‌ لفظ‌ در موضوعٌ له‌ است، برخلاف‌ مجاز كه‌ استعمال‌ در غیر موضوعٌ له‌ می‌باشد‌. 2ـ تبادر، یكی‌ از علامتهای‌ حقیقت‌ است، بنابراین‌ تبادر صرفِ الزام‌ از واژۀ شرط‌، دلیل‌ حقیقی‌ بودن‌ استعمال‌ شرط‌ در الزام‌ ابتدایی‌ است‌. 3ـ اصل‌ در استعمال‌، حقیقت‌ است‌ مگر آنكه‌ دلیلی‌ برخلاف‌ آن باشد. امام ‌(علیه السلام) در روایت‌ مذكور بدون‌ هیچ‌ گونه‌ قرینه‌ای‌، واژۀ شرط‌ را بر نذر یا عهد (الزامات‌ ابتدایی‌) اطلاق‌ كرده‌ است‌؛ لذا برخی‌ از عالمان در ردّ احتمال‌ مجازی‌ بودن‌ استعمال‌ واژۀ شرط‌ در الزامات‌ ابتدایی‌، به‌ این‌ مطلب‌ استناد كرده‌اند كه‌ مجاز بودن‌، خلاف‌ ظاهر است.‌