دوره چهارم: عصر كمال اجتهاد

از ویکی جامع پردیس دانشگاهی دانشگاه قم
پرش به: ناوبری، جستجو
متون فقه جزایی
مقاله بعدی:دوره پنجم: عصر ركود نسبی
مقاله قبلی:دوره سوم: عصر اجتهاد

دوره چهارم: عصر كمال اجتهاد

این دوره از دوره ی قبل قابل انفكاک نیست، زیرا سرسلسله ی این دوره، یعنی شیخ الطائفه، شیخ طوسی (ره)، معاصر شیخ مفید و سید مرتضی و برجسته‌ترین شاگردان آنهاست؛ لذا این دوره را می‌توان ادامه ی دوره ی قبل دانست. در این دوره توسط شیخ طوسی از یک‌سو فقه شیعه مستقل از فقه اهل سنت مطرح شد و در استدلال تنها به نصوص بسنده نگردید، بلکه عقل نیز مدخلیت یافت؛ و از سوی دیگر، قیاس و راههای نادرست استنباط از طریق استدلال خارج شد و راه معتدلی مبنای استنباط قرار گرفت. همۀ اصول مطرح‌شده در آن عصر به فروع خود تفریع شد و علت آن بر اساس منابع ذكر گردید. سه کتاب مهم النهایه، المبسوط و الخلاف تألیف شیخ طوسی، كه اولی مجرد فقه و فتوا و دومی فقه وسیع استدلالی و سومی فقه مقارن (تطبیقی) است، از آثار این دوره می‌باشد. در این دوره بود كه اجماع به عنوان یكی از مصادر فهم احكام در بین فقها به رسمیت شناخته شد. البته تدوین دو كتاب مهم حدیثی التهذیب و الإستبصار به دست شیخ طوسی در این دوره صورت گرفت.