سیستم های خبره

از ویکی جامع پردیس دانشگاهی دانشگاه قم
پرش به: ناوبری، جستجو
سیستم های خبره
مقاله بعدی:انواع مسائل قابل حل با سیستم خبره
مقاله قبلی:درس:سیستم های خبره

خبرگی

خبرگی(به انگلیسی: Expertise) دانشی است تخصصی که برای رسیدن به آن نیاز به مطالعه مفاهیم تخصصی یا دوره‌های ویژه وجود دارد.

سیستم‌های خبره

سیستم‌های خبره یکی از زیرشاخه‌های هوش مصنوعی می‌باشد و یک سیستم خبره به برنامه کامپیوتری گفته می‌شود که دارای خبرگی در حوزه خاصی می‌باشد و می‌تواند در آن حوزه تصمیم‌گیری با کمک به خبره جهت تصمیم‌گیری بکار رود.


نکته
سیستم‌های خبره برا حل مسائلی بکار می‌روند که:

1. الگوریتم خاصی برا حل آن مسائل وجود ندارند.

2. دانش صریح برای حل آن مسائل وجود دارد.


بنابراین اگر سیستمی با استفاده از روش‌های علم آماراقدام به پیش‌بینی دمای‌هوای فردا کند، در حوزه سیستم‌های خبره قرار نمی‌‌گیرد.اما اگر سیستمی بااستفاده از این قاعده که«در این فصل سال دمای‌هوا معمولا ثابت می‌باشد» و این واقعیت که «دمای امروز 25 درجه سانتی گراد می‌باشد» به این نتیجه دست یابد که «دمای فردا 25 درجه خواهد بود» در حوزه سیستم‌های خبره قرا خواهد گرفت.

از سیستم خبره نباید انتظار داشت که نتیجه بهتر از نتیجه یک خبره را بیابد. سیستم خبره تنها می‌تواند همسطح یک خبره اقدام به نتیجه‌گیری نماید. سیستم‌های خبره همیشه به جواب نمی‌رسند.

باتوجه به این که علوم مختلفی وجود دارد در نتیجه خبرگی در شاخه‌های علمی متفاوت مطرح است. یک فرد خبره(به انگلیسی: Expert) فردی است که در زمینه‌ای خاص مهارت دارد به طور مثال یک پزشک یک مکانیک و یک مهندس افرادی خبره هستند. این مسئله بیانگر این است که دامنه کاربرد سیستم‌های خبره گسترده است و می‌توان برای هر زمینه کاری یک سیستم خبره طراحی نمود.

بیان خبرگی در قالب دانش یا بازنمایی دانش

برای این که این خبرگی یک سیستم خبره تشکیل دهد لازم است این خبرگی در قالب دانش بیان شود. بازنمایی دانش تکنیکی است برای بیان خبرگی در قالب دانش.بازنمایی دانش برای ایجاد و سازماندهی دانش یک فرد خبره در یک سیستم خبره استفاده می‌شود.

اجزای اصلی سیستم خبره

یک سیستم خبره دارای اجزای زیر می‌باشد:

اجزای سیستم خبره.JPG

پایگاه دانش

یکی از مولفه‌های مهم سیستم‌های خبره پایگاه دانش یا مخزن دانش است. محلی است که دانش خبره به صورت کدگذاری شده و قابل فهم برای سیستم ذخیره می‌شود. پایگاه قواعد دانش، محلی است که بازنمایی دانش صورت می‌گیرد. بازنمایی دانش بعد از اتمام مراحل به پایگاه قواعد دانش تبدیل می‌شود.

به کسی که دانش خبره را کد کرده و وارد پایگاه دانش می‌کند مهندس دانش (به انگلیسی: Knowledge engineer) گفته می‌شود.

بطور کلی دانش به صورت عبارات شرطی و قواعد در پایگاه دانش ذخیره می‌گردد.«اگر چراغ قرمز است آنگاه متوقف شو»

هرگاه این واقعیت وجود داشته باشد که «چراغ قرمز است» آنگاه این واقعیت با الگوی« چراغ قرمز است» منطبق می‌شود. دراین صورت این قاعده برآورده می‌شود و دستور متوقف شو اجرا می‌شود.

موتور استنتاج

یعنی از دانش موجود استفاده و دانش را برای حل مسئله به هم ربط دهیم.

موتور استنتاج با استفاده از قواعد منطق و دانش موجود در پایگاه دانش و حقایق حافظه کاری اقدام به انجام کار خاصی می‌نماید. این عمل یا بصورت افزودن حقایق جدیدی به پایگاه دانش می‌باشد یا بصورت نتیجه‌ای برای اعلام به کاربر یا انجام کار خاصی می‌باشد.

حافظه کاری

حافظه‌ای برای ذخیره پاسخ سوال‌های مربوط به سیستم می‌باشد.

امکانات کسب دانش

امکانات کسب دانش در واقع راهکارهایی برای ایجاد و اضافه نمودن دانش به سیستم می‌باشد. امکاناتی است که اگر بخواهیم دانشی به سیستم اضافه کنیم باید یک بار از این مرحله عبور کنیم اگر این دانش قبلا در سیستم وجود نداشته باشد به موتور استنتاج می‌رود روی آن پالایشی صورت می‌گیرد و سپس در پایگاه دانش قرار می‌گیرد.

امکانات توضیح

برای نشان دادن مراحل نتیجه‌گیری سیستم خبره برای یک مسئله خاص با واقعیت خاص به کاربر به زبان قابل فهم برای کاربر بکارمی‌رود. این امکانات این فایده را دارد که کاربر با دیدن مراحل استنتاج اطمینان بیشتری به تصمیم گرفته‌شده توسط سیستم خواهد داشت و خبره‌ای که دانش او وارد پایگاه دانش شده‌است اطمینان حاصل خواهد کرد که دانش و به صورت صحیح وارد شده‌است.

اگر د ارتباط با سیستم سوال و جوابهایی مطرح شود و سیستم به ما یک سری راهکار پیشنهاد کند و توضیحی در زمینه اینکه چرا چنین سوالی پرسیده می‌شود؟(Why) و چگونه به این نتیجه رسیده‌ایم؟(How) را در ناحیه‌ای ذخیره نماییم، امکانات توضیح را تشکیل می‌دهد.

بخش ارتباط با کاربر

مربوط به بخشی است که بطور مستقیم با کاربر در ارتباط است.

کاربردهای سیستم های خبره

1- جایگزینی برای فرد خبره(سیستم اینترنتی در زمینه مشاور محصولات یک شرکت)

  • تداوم کار در صورت عرم دسترسی به فرد خبره
  • کاهش هزینه
  • احساساتی نبودن سیستم و خستگی ناپذیری آن

2- کمک و دستیار( برنامه‌های MS Project یا Autocad یا Pspicee برنامه‌هایی هستند که دانشی برای انجام عملیاتی برای کمک به افرادی خاص را دارند)