شرایط هتک حرز مستلزم قطع ید

از ویکی جامع پردیس دانشگاهی دانشگاه قم
پرش به: ناوبری، جستجو
متون فقه جزایی
مقاله بعدی:پدر نبودن سارق
مقاله قبلی:رسیدن مال به نصاب ربع دینار

شرایط هتک حرز مستلزم قطع ید

(ویعتبر اتحاد الحرز) فلو أخرجَ النصاب من حرزین لم یقطع (إلا أن یشملهما ثالثٌ) فیکونان فی حکم الواحد وقیل: لا عبرة بذلک. للعموم، قبلاً گفتیم که سارق اگر مال را از حرز بیرون آورد، دستش را قطع می‌کنند. حرز به معنای محلی است که مال در آنجا نگهداری می‌شود. می‌فرماید که شرط حرز این است که یکی باشد. پس اگر نصاب را از دو حرز خارج کند، دستش قطع نمی‌شود؛ مثلاً اگر نصف ربع دینار در یک صندوق و نصف دیگر در صندوقی دیگر باشد و سارق برای رسیدن به این دو، یعنی ربع دینار، مجبور شود که هر دو صندوق را باز کند، دستش را قطع نمی‌کنند. مگر آنکه دو حرز کوچک با هم در داخل حرز سومی قرار داشته باشند؛ مثلاً دو صندوق کوچک با هم در یک صندوق بزرگتری قرار گیرند، که در این صورت صندوق‌ بزرگ‌تر حرز صندوقهای کوچک محسوب می‌شود و هر دو حرز در حکم واحد هستند. بعضی گفته‌اند که اتحاد حرز لازم نیست؛ زیرا این دلیل، تنها خروج مال از حرز را بیان کرده است، نه خروج آن از حرز واحد را. بنابراین، بعضی از فقها فرموده‌اند که اتحاد حرز شرط نیست و اگر نصف ربع دینار در یک صندوقچه و نصف دیگرش در صندوقچه ی دیگر باشد، باز دستش را قطع می‌کنند؛ به عبارت دیگر دلیل «عموم قطع ید» که می‌گوید اگر از حرز ببرد، دستش را قطع می‌کند، از اینکه حرز واحد باشد یا متعدد، اعم است.

(ولا فی الهاتک) للحرز (قهراً) أی: هتکاً ظاهراً، لأنهُ لا یعدُ سارقاً، بل غاصباً أو مستلباً؛ حدّ سرقت برای کسی که حرزی را با زور و آشکارا هتک کند، ثابت نیست؛ مثلاً اگر کسی آشکارا در حرز را به زور باز کند، به طوری که دیگران ببینند، دستش قطع نمی‌شود. وقتی دستش قطع می‌شود که عمل او پنهانی باشد؛ برای اینکه اگر آشکارا دزدی کند، سارق محسوب نمی‌شود، بلکه مستلب یا غاصب به شمار می‌رود که در این صورت حکم دیگری برای او صادر می‌شود.

(وکذا المستأمن) بالإیداع والإعارة والضّیافة وغیرها (لو خان لم یقطع)، لعدم تحقق الهتک؛ همچنین کسی در مالی مأمون است و مال را به او امانت یا عاریه داده‌اند یا اگر کسی در خانه‌ای مهمان باشد و این شخص امین یا مهمان خیانت و دزدی کند، دست او قطع نمی‌شود؛ چون در این صورت هتک حرز تحقق نیافته است، مگر اینکه محلی که برای میهمان در نظر گرفته‌اند با محلی که مال در آن قرار دارد، یکی نباشد و اموال، حرز مخصوصی داشته باشد؛ مثلاً در یک گاوصندوق باشد و مهمان مال را از آن بدزدد، که در این صورت هتک حرز محسوب می‌شود.