فتوای ابن جنيد

از ویکی جامع پردیس دانشگاهی دانشگاه قم
پرش به: ناوبری، جستجو
متون فقه جزایی
مقاله بعدی:بررسی مسئله در باب تعزير
مقاله قبلی:حكم دو مرد محصنِ قاذف يكديگر

فتوای ابن جنيد

وابن الجنيد (رحمه الله ) عكس ، فجعل القذف بلفظ واحد موجبا لاتحاد الحد مطلقا وبلفظ متعدد موجبا للاتحاد إن جائوا مجتمعين وللتعدد إن جائوا متفرقين ؛ ابن جنيد فتوای ديگری داده است . او برعكس نظريه مشهور، فرموده است كه اگر قذف به لفظ واحد باشد، حدی كه بر عهده قاذف می آيد، متحد است، اعم از آنكه افراد قذف شده ، به طور دسته جمعی برای مطالبه حق حاضر شوند يا به طور جداگانه نزد قاضی بروند؛ چون قاذف يک قذف بيشتر نكرده است ؛ برای مثال اگر به چند نفر بگويد: « أنتم زناة » و يك لفظ بيشتر به كار نبرد، يک حد بيشتر بر او جاری نمی شود، هرچند آن افراد، به طور جداگانه نزد حاكم رفته باشند . اما مشهور گفته اند: اگر قذف شده ها به طور جداگانه پيش حاكم بروند، به ازای هر كدام يک حد بر او جاری می شود.

ونفی عنه فی المختلف البأس، محتجاً بدلالة الخبر الأول عليه. وهو أوضح طريقا؛ علامه در مختلف، كلام ابن جنيد را نقل كرده و فرموده است كه دليل حرف ابن جنيد، روايت جميل است؛ يعنی روايت اول كه از نظر سند روشن تر است.

وفيه نظر، لأنّ تفصيل الأول شامل للقذف المتحد والمتعدد فالعمل به يوجب التفصيل فيهما ؛ شارح می فرمايد كه اين نظر اشتباه است؛ زيرا محتوای روايت اول چنين نيست، بلكه محتوای آن اين است كه اگر كسی را با لفظ واحد يا متعددی قذف كنند و با هم نزد قاضی بروند ، يک حد بر او جاری می شود و اگر جدا جدا بروند ، چند حد بر او جاری می شود. ولی ابن جنيد می گويد اگر لفظ واحد باشد ، مطلقا يک حد جاری می شود، چه با هم بروند چه به طور جداگانه. بنابراين، مضمون آن روايت، يک مطلب است و حرف ابن جنيد مطلبی ديگر.

والظاهر أن قوله فيه « جماعةً » صفة للقوم، لأنه أقرب وأنسب بالجماعة، لا للقذف وإنما يتَّجه قوله لو جعل صفةً للقذف المدلول عليه بالفعل وأريد بالجماعة القذف المتعدد. وهو بعيد جداً؛ در روايت داشت كه « سئلته عن رجلٍ افتری علی قومٍ جماعة » حال سؤال اين است كه منظور از اين « جماعة » چيست ؟ اگر اين « جماعة » را صفت « قوم » بگيريم، بايد آن را مجرور بخوانيم: « افتری علی قومٍ جماعة » يعنی، قومی كه جماعتی بوده اند و اين ظاهر است ؛ زيرا واژه « جماعة » با « قوم » مناسب تر است ، نه صفت « قذف » زيرا اگر آن را صفت « قذف » قرار بدهيم، اين گونه خوانده می شود: « قذف قوماً جماعة » يعنی ، قذف دسته جمعی بوده است و به آنها گفته است: « أنتم زناة ». حرف ابن جنيد نيز هنگامی درست است كه ما « جماعة » را صفت « قذف » قرار دهيم . ابن جنيد ظاهراً واژه « جماعة » را صفت « قذف » قرار داده است . حال اگر صفت « قذف » باشد، به اين معنا خواهد بود كه قذْف ها متعدد باشند و اين مسئله بعيد است كه ما خواسته باشيم « جماعة » را صفت « قوم » ندانيم و بگوييم قذف ها متعدد باشند.