مکتب فرانسوی

از ویکی جامع پردیس دانشگاهی دانشگاه قم
(تغییرمسیر از مکتب قدیم فرانسوی)
پرش به: ناوبری، جستجو
حقوق بین الملل خصوصی
مقاله بعدی:مکتب هلندی
مقاله قبلی:مکتب قدیم ایتالیایی

این مکتب که در قرن شانردهم پدید آمده دو نماینده معروف دارد که عبارتند از دومولن و درژانتره.

دومولن به کشف توصیف‌ها نائل شد و درژانتره روش اصولی را به کار گرفت و مسئله سرزمینی بودن قوانین را عنوان کرد.

دومولن (1566-1500): مسئله توصیف‌ها

برخی دومولن را ادامه دهنده مکتب ایتالیایی دانسته‌اند، البته شباهت‌هایی در کار او و شارحان وجود دارد، او نیز تفسیرهایی بر متون قانونی نوشته و برخی راه حل‌های شارحان متأخر، مانند حکومت محل بر شکل خارجی اعمال حقوقی، تفکیک بین قانون مناسب و نامناسب را حفظ کرده است.

اما از جهت دیگر دومولن را باید نخستین مؤسس مکتب فرانسوی دانست و آن به لحاظ ابتکاری است که در تعیین قانون حاکم بر قراردادها بروز داده و اعلام کرده است که طرفین کاملاً این حق را دارند که به جای قانون محل انعقاد عقد، قانون دیگری را برای حکومت بر تعهدات قراردادی خود انتخاب کنند.

دومولن نظریه حاکمیت اراده را در مورد رژیم مالی نکاح نیز به کار برده و بر آن بوده که این رژیم تابع قانون مورد نظر طرفین است، یعنی موضوع را در دسته قراردادها داخل نموده و به این ترتیب مسئله توصیف را برای نخستین بار به طور ضمنی مطرح کرده است.

دومولن تقسیمات مربوط به قوانین را نیز مطرح کرده است و به طور کلی قوانین را به دو دسته مربوط به اشخاص و قوانین مربوط به اموال تقسیم کرده است. البته این تقسیم‌بندی شامل همه قوانین نمی‌گردد، و دومولن قلمرو اصولی قوانین را به طور قاطع مشخص نکرده است، این کاری است که درژانتره از عهده آن برآمده است.

درژانتره (1590-1519): پیدایش اصل سرزمینی بودن قوانین

درژانتره نخستین حقوقدانی است که روش اصولی یا جزمی را به طور کامل اعمال کرده است.

مشخصات دکترین درژانتره

بِرُتانی که محل زندگی درژانتره بود، نظامی فئودالی داشت، و خصوصیت برتری‌ طللبی، علاقه شدید به عرف و عادت محلی از مشخصات بارز آن سرزمین به شمار می‌رفت. تحت تأثیر همین شرایط دکترین درژانتره جنبه اصولی یافت. یعنی به ابعاد نظری و عملی چندان اهمیت نداده و بلکه تنها به نتایج خوب یا بد مسائل می‌اندیشید.

- به نظر درژانتره قاعده حل تعارض نباید به مصالح سیاسی صدمه‌ای وارد کند. مصلحت اساسی بِرُتانی در آن زمان حفظ استقلال حقوقی بوده. درژانتره تحت تأثیر افکار فئودالی به اصل سرزمینی بودن قوانین تمایل پیدا کرد.

- برعکس دکترین ایتالیایی که خاصیت عام الشمول داشت، دکترین درژانتره خاص الشمول بوده، زیرا مبتنی بر یک فرضیه قبلی یعنی اصل مصلحت سرزمین یا محلی بودن قوانین استوار شده، وی می‌گفت عرف‌ها محلی هستند و بر تمام اشخاص و اموال واقع در محل حاکمند، ولی خارج از آن قدرت اجرایی ندارند.

دکترین درژانتره استنتاجی است، یعنی راه حل تعارض قوانین را از نظریات کلی مبتنی بر پذیرش فرضیه‌ای پیشین استنتاج می‌کند. البته درژانتره این اصل را مطلق تلقی نمی‌کند، بلکه معتقد است در برخی موارد محدود، باید اجازه داد عرف اقامتگاه اصلی، یعنی قوانین شخصی اجرا شود. و این، هم به لحاظ میسر شدن تجارت کشورها و نواحی مختلف و هم بنا به رعایت اصول کلی عدالت و حق اشخاص ضرورت می‌یابد.

اما این موارد تنها در قوانینی است که منحصراً مربوط به اشخاص باشد، و اگر قوانین مختلط باشند ملحق به قوانین محلی‌اند. بر این اساس، هرگاه صغیری بخواهد اموال خود را بفروشد، اهلیت او نیز تابع قانون محل وقوع اموال است، نه قانون شخصی.

ویژگی های دکترین درژانتره.JPG

ارزیابی دکترین درژانتره

درژانتره برای نخستین بار روش اصولی را به طور کامل در تعارض قوانین به کار بست، قوانین را به دو دسته شخصی و عینی تقسیم کرد که تا مدت‌ها پایه و اساس مطالعات مربوط به تعارض قوانین بود.

اما سیستم درژانتره خالی از عیب و ایراد نبود. برای مثال در تعیین دسته‌های ارتباط، احوال شخصیه را شامل موضوعات محدودی قرارداد که فقط مسائل صرفاً و کاملاً شخصی را در برمی‌گرفت. واقعیت این است که نمی‌توان همه موضوعات حقوقی را داخل در دو قسم قرار داد، و این تقسیم دوتایی سبب نادیده گرفتن دسته‌هایی از قبیل اَعمال و وقایع حقوقی شده، که وی برای حل مشکل خود سرانه آنها را در دسته اموال قرار داده است.

اما از آنجا که قبول دکترین درژانتره منجر به اجرای اصولی قانون متبوع قاضی می‌شود، تأثیر قابل ملاحظه‌ای در رویه قضایی فرانسه داشته است.

مکتب فرانسوی در قرن شانزده به دلیل غلبه مکتب ایتالیایی نتوانست توفیقی کسب کند، اما در قرن هفده به تدریج در اروپا و از جمله هلند نفوذ پیدا کرد. نفوذ این مکتب در هلند بیش از خود فرانسه بوده و در واقع مکتب هلندی ادامه دهنده مکتب درژانتره است.