کیفیت حضور مردم برای مشاهده سنگسار (به منظور پند‌آموزی)

از ویکی جامع پردیس دانشگاهی دانشگاه قم
پرش به: ناوبری، جستجو
متون فقه جزایی
مقاله بعدی:کیفیت سنگ ها
مقاله قبلی:تعیین افرادی که باید سنگ پرتاب کنند

کیفیت حضور مردم برای مشاهده سنگسار (به منظور پند‌آموزی)

(وینبغی) علی وجه الاستحباب (إعلام الناس) بوقت الرجم، لیحضروا ویعتبروا، وینزجرو من یشاهده ممن أتی مثل ذلک أو یریده ولقوله تعالی: ﴿ولیشهد عذابهما طائفة من المؤمنین﴾[۱] ولا‌یجب للأصل؛ مستحب است هنگامی که می‌خواهند کسی را رجم کنند، به مردم اطلاع دهند تا هنگام رجم حاضر شوند و پند گیرند و از انجام چنین عملی منزجر شوند. دلیل آن نیز این است که آیۀ شریف می‌فرماید که لازم است در موقعی که زن و مردی را رجم می‌کنند، طائفه‌ای از مؤمنین حضور داشته باشند. اما حضور مردم واجب نیست؛ زیرا اصل، برائت دالّ بر عدم وجوب اِعلام است. آنچه که برای حضور لازم است، همان حضور کسانی است که او را رجم می‌کنند، اما اطلاع دادن به مردم و یا اجرای حدّ در ملأ عام لازم نیست. از آیه ی شریف چنین استفاده می‌شود که گروهی از مؤمنین حاضر شوند. در این آیه طائفه به معنای حضور در ملأ عام یا حضور تمام مردم کوچه و بازار نیست، بلکه اگر یک تا سه یا چهار نفر نیز حاضر شوند، کافی است. اما اجرای حدّ رجم در ملأ عام برای اینکه افراد غیرمؤمن و کفار آن را نبینند و در نتیجه از اسلام منزجر شوند، جایز نیست. زیرا آیۀ شریف عبارت «من المؤمنین» را به کار برده است که قیدی احترازی است؛ به این معنا که غیرمؤمن نباید حاضر باشد، چون حضور آنها ممکن است برای دین اسلام ضرر داشته باشد.

(وقیل) والقائل ابن إدریس والعلامة وجماعة: (یجب حضور طائفة)، عملاً بظاهر الأمر، وهو الأقوی؛ ابن‌ادریس، علامه و جماعتی گفته‌اند که حضور طائفه‌ای واجب است»؛ چون فرموده «ولیشهد» و این عبارت ظهور در امر دارد. بنابراین، اقوی وجوب است.

(و) اختلف فی أقل عدد الطائفة التی یجب حضورها أو یستحب، فقال العلامة والشیخ فی النهایة: (أقلها واحد)، لأنه أقل الطائفة لغةً، فیحمل الأمر المطلق علی أقله لإصالة البرائة من الزائد؛ فقها در کمترین عددی که برای صدق طائفه لازم است، اختلاف کرده‌اند. علامه و شیخ در کتاب نهایه فرموده‌اندکه کمترین آنها یک نفر است؛ زیرا «أقل الطائفه» در لغت یک نفر است. امری هم که در این‌باره در قرآن آمده، مطلق است: «طائفه‌ای از مؤمنین شاهد باشند». این امرِ مطلق قیدی ندارد که تعداد نفرات را مشخص کند. بنابراین، حمل بر اقل می‌شود. اصل نیز این است که حضور بیش از یک نفر نه واجب و نه مستحب است.

(وقیل) والقائل ابن إدریس: أقلها (ثلاثة) لدلالة العرف علیه فیما إذا قیل: جئنا فی طائفة من الناس، ولظاهر قوله تعالی: ﴿فلو لا نفر من کل فرقة منهم طائفة لیتفقهوا فی الدین ولینذروا قومهم﴾،[۲] فإن أقل الجمع فیما یدل علیه الضمیر ثلاثة ولیتحقق بهم الإنذار؛ ابن‌ادریس فرموده است: کمتریت حدّ طائفه سه نفر است؛ زیرا اولاً عرف بر این معنا دلالت می‌کند و طائفه را بر سه نفر اطلاق می‌کند؛ برای مثال اگر در عرف گفته شود که ما با طائفه‌ای از مردم آمده‌ایم، مقصود آن است که با سه نفر آمده‌اند. ثانیاً به خاطر ظاهر آیه ی شریف که می‌فرماید: «باید از هر قومی طائفه‌ای کوچ کنند تا در دین متفقه شوند و وقتی بازگشتند قومشان را انذار کنند.» در اینجا که کلمه ی طائفه آمده است، بعد از ذکر طائفه ضمیر جمع آورده است و کمترین حد جمع سه نفر است؛ یعنی، ضمیر در «لیتفقّهوا»، «لینذروا» و «قومهم» حداقل بر سه نفر اطلاق می‌شود، تا انذار تحقق یابد.

(وقیل) والقائل الشیخ فی الخلاف: (عشرة) و وجهه غیر الواضح؛ شیخ در خلاف در تفسیر طائفه فرموده است: «طائفه ده نفر را می‌گویند». اما دلیلی بر این مدعا ذکر نکرده است.

والأجود الرجوع إلی العرف، ولعل دلالته علی الثلاثة فصاعداً أقوی؛ شهید ثانی می‌فرماید: بهتر است ما به عرف رجوع کنیم؛ یعنی، دلالت جمع و دلالت طائفه بر سه نفر و بیشتر اقوی است و لازم نیست ده نفر یا بیشتر باشد.

پاورقی

  1. نور/ 2
  2. توبه/ 123